Vertrouwen in de burger

IMG_1067

Onze samenleving en organisaties staan stijf van de controles. Want misbruik ligt op de loer. Maar wat gebeurt er als je burgers en medewerkers het volledige vertrouwen geeft?

In onze straat wilden de buren enige jaren geleden een platgetrapte grasstrook (100 x 5 meter) ombouwen tot een tuin. Wij legden onze wens neer bij het stadsdeel en verzochten het zelf te mogen aanleggen en onderhouden.

De grondhouding van de ambtenaren was afwijzend. Zij beschouwden dit als hún taak. Bovendien zagen ze de bui al hangen: bewoners houden dat een jaartje vol en dan kan de gemeente het weer overnemen! Dit was gedoemd te mislukken.

Toch ging het stadsdeel, na veel overleg en aandringen, uiteindelijk schoorvoetend akkoord. Het werd toegestaan – ‘bij wijze van experiment’.

De gemeente schonk de graszoden en twee vrachtwagens vol aarde. Een bevriende hovenier hielp met het tuinontwerp. Wij legden perkjes aan, pootten de bloemen en rolden het gras uit. Resultaat? Een mooie tuin en tevreden buren.

Oude reflexen
We zijn jaren verder en hebben inmiddels groene vingers gekregen. Eens per jaar snoeien we met zijn allen de planten, wieden we onkruid en harken we alles weer eens aan. Elke middag als de zon schijnt, zitten de buren (met flessen wijn) in ‘hun’ tuin.

En dus wat deed de gemeente toen er nog een groenstrook om de hoek van onze straat kwam?

Niet aan de bewoners vragen of zij het wilden aanleggen en onderhouden (er waren namelijk buren die ook zaten te springen om zo’n strookje tuin voor de deur). Nee, de ambtenaren kwamen zelf met schoffels en schoppen langs.

Het zijn oude reflexen! Maar die leiden wel tot veel hogere kosten, chagrijn bij de bewoners en een veel eentoniger en armzaliger tuin.

Vertrouwen
Vertrouwen is een belangrijk ingrediënt voor vernieuwing. Of dat nu is in de relatie tussen burger en overheid, tussen werkgever en werknemer of tussen ouder en kind. Je moet ‘hoe iets altijd is gegaan’ durven loslaten en de burger de ruimte en verantwoordelijkheid geven.

Deze week hoorde ik daar een bijzonder voorbeeld van.

De gemeente Berkelland (onder de rook van Zwolle) moest – na de zoveelste bezuinigingsronde vanuit Den Haag – het roer omgooien. Tijdens een heisessie, zo vertelde algemeen directeur Judith Harmsen, afgelopen woensdag in Pakhuis de Zwijger in Amsterdam, werd ambtenaren de vraag gesteld wat ze zouden doen als ze de gemeente opnieuw konden uitvinden.

Durven loslaten
Zij besloten van de nood een deugd te maken. Als de gemeente weinig meer kon doen voor de burgers, dan moesten de burgers het maar zelf doen. Berkelland gaf haar inwoners alle vertrouwen. Zij mochten met ideeën en plannen komen en er samen over beslissen. Tegelijkertijd kregen zij er wel eerlijk bij verteld dat er geen geld was – of nou ja, soms was er een financieel zetje.

Zo vroegen kinderen de gemeente om de aanleg van een eigen fietscrossbaan. Judith Harmsen: ‘We krijgen als gemeente veel van dit soort aanvragen en de normale reactie is “oh jee, wat moeten we hiermee, laten we het maar negeren”. 

Maar nu werden de jongeren uitgenodigd om in co-creatie een ontwerp te maken. De dag erna mochten ze de crossbaan meteen zelf aanleggen. De kinderen voelen nu zich eigenaar van de baan. En daar hoort het onderhoud bij (zie het filmpje hier).

Bloemencorso
Harmsen zegt dat burgers, inclusief kinderen, prima in staat zijn hun eigen problemen op te lossen. Maar dan moet je ze wel vertrouwen geven!

Immers, als burgers een groots bloemencorso kunnen organiseren, waarom kunnen ze dan niet een oude, door planten overwoekerde begraafplaats schoonmaken en onderhouden? Of een buurtbus opzetten? Of de zorg voor elkaar regelen? In Berkelland voeren de burgers het allemaal zelf uit.

Harmsen geeft toe dat bij de gemeente nog steeds de neiging bestaat het probleem naar zich toe te trekken. Maar die oude reflexen worden steeds beter onderdrukt. Je moet af en toe gewoon even niets doen, dan lossen de burgers het zelf op.

Social return on investment
‘De gemeente is geen superoplosser meer. Ook geen regisseur. De gemeente is een terreinknecht!’, aldus Harmsen. ‘We moeten weer dienstbaar zijn.’

Met als resultaat dat de gemeentebegroting kloppend en de social return on investment hoog is: een veel hechtere gemeenschap en burgers die veel meer voor elkaar over hebben en zaken zelf oppakken.

Deze lijn doortrekken naar organisaties of de opvoeding (resp. de medewerker of je kind) is eenvoudig. Het werkelijk loslaten is een kwestie van durven vertrouwen!

Social Share

Related Posts

Leave a reply